عزيز الله بيات

454

تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )

تعقيب اشرف پرداخت و براى سومين بار در دشت زرقان فارس وى را شكست داد . اشرف به جانب قندهار گريخت ، ليكن در بلوچستان كشته شد . در سال 1243 هجرى نادر عازم آذربايجان شد و پس از فتح ساوجبلاغ ، مراغه و دهخوارقان و شكست سپاه عثمانى وارد تبريز شد . در همين زمان افاغنه ابدالى به مشهد حمله كردند . نادر ناچار رهسپار خراسان شد و در غياب وى شاه طهماسب با سپاهى به تبريز آمد و در نزديكى ايروان عثمانيها را شكست داد . از طرف دولت عثمانى على پاشا و احمد پاشا حاكم بغداد مأمور تسخير عراق عجم شدند . شاه طهماسب از آنها شكست خورد و كرمانشاه و همدان و تبريز و مراغه به تصرف دولت عثمانى درآمد . شاه طهماسب به اصفهان گريخت و تقاضاى صلح كرد . به موجب عهدنامه‌اى كه در بغداد بين طرفين بسته شد ، شاه طهماسب متعهد شد كه شهرستانهاى واقع در آن سوى رودخانه ارس را كه شامل گنجه ، تفليس ، ايروان ، نخجوان و داغستان مىشد ، به دولت عثمانى واگذار كند . نادر در همين زمان پس از برقرار كردن آرامش در افغانستان غربى ، بىاساس بودن معاهده شاه طهماسب و عثمانى را به شهرستانهاى ايران اطلاع داد و بلافاصله عازم اصفهان شد . در اصفهان شاه طهماسب را به‌سان سپاه دعوت كرد ، شاه طهماسب شب را در اردو گذراند و دست به ميگسارى زد . نادر از موقعيت استفاده كرد و عدم شايستگى شاه را به تأييد حضار رسانيد و سرانجام در سال 1145 هجرى پس از خلع شاه طهماسب ، عباس ميرزا فرزند خردسال او را نامزد سلطنت كرد و خود عهده‌دار نيابت سلطنت شد . نادر در همين سال از طريق كرمانشاه ، بغداد را محاصره كرد . سلطان عثمانى توپال عثمان پاشا سردار معروف خود را به كمك احمد پاشا حاكم بغداد فرستاد . در جنگى كه بين طرفين درگرفت ، به دليل شدت گرماى تابستان و كمبود آب ، پياده‌نظام ايران از پاى درآمد . نادر به سمت كرمانشاه عقب‌نشينى كرد و همدان را محل اجتماع سپاه قرار داد و از هرطرف يارى خواست . در سال 1146 هجرى از همدان رهسپار عراق عرب شد و در قريه ليلان واقع در سه فرسنگى كركوك ، سپاه توپال عثمان پاشا را به سختى شكست داد و در همين سال احمد پاشا والى بغداد به نمايندگى از طرف دولت عثمانى با نادر صلح كرد . طبق اين عهدنامه مقرر شد كه طرفين اسرا را آزاد كنند و